Minnesota Starvation Experiment (eksperyment głodowy w Minnesocie): skutki głodzenia się i tycie po anoreksji

Dlaczego doświadczam specyficznych dolegliwości fizycznych i psychicznych? Czy muszę przytyć po uprzednim głodowaniu, żeby odzyskać zdrowie ciała i umysłu? Ile muszę jeść i jak długo? Co mnie czeka, kiedy rozpocznę wychodzenie z anoreksji lub innych zaburzeń odżywiania? Dlaczego doświadczam skutków głodzenia się teraz, kiedy już jestem w recovery i jem więcej?

Jeżeli zmagacie się z aktywnymi zaburzeniami odżywania bądź jesteście w trakcie wychodzenia z nich i stresujecie się niewiadomą, ta publikacja jest dla was. Jeśli macie bliską osobę, która nie chce rozpocząć walki z anoreksją, bulimią bądź innymi zaburzeniami odżywiania, bo nie wierzy w pozytywne zakończenie, boi się tycia w nieskończoność albo nie wie, co ją czeka podczas ED recovery, niniejszy artykuł może pomóc wam udzielić jej odpowiedzi na pytania stojące na drodze rozpoczęciu leczenia. Zaprezentowałam w nim wnioski z Minnesota Starvation Experiment, czyli popularnego wśród specjalistów zajmujących się leczeniem zaburzeń odżywania eksperymentu głodowego w Minnesocie.

UWAGA: NOWA STRONA! Interesują Cię treści na temat zaburzeń odżywiania i ich skutków? Może szukasz wsparcia w wychodzeniu z zaburzeń odżywiania? Zapraszam Cię na moją nową stronę ZdrowiE oD nowa. Odtąd wszystkie nowe artykuły dotyczące zaburzeń odżywiania będą trafiać tam. Z czasem na nową stronę przeniosę również artykuły opublikowane na Living On My Own – także ten, który teraz czytasz. Zachęcam zatem do korzystania z nowej strony. To tyle. Dzięki za uwagę :)

Czym był Minnesota Starvation Experiment?

The Minnesota Starvation Experiment (w skrócie: Minnesota Starvation Experiment) to najpopularniejsze i najlepiej udokumentowane badanie kliniczne na temat skutków głodowania. Zostało przeprowadzone przez badaczy z University of Minnesota, z Ancelem Keysem – dyrektorem The Laboratory of Physiological Hygiene – w roli prowadzącego. Eksperyment głodowy w Minnesocie trwał od 19 listopada 1944 roku do 20 grudnia 1945 roku. Wzięło w nim udział 36 mężczyzn wybranych spośród ponad 400 kandydatów, którzy ze względów sumienia odmówili wzięcia udziału w wojnie, za to byli chętni przysłużyć się nauce i odpowiedzieli na ogłoszenie Keysa. Byli to uczestnicy programu Civilian Public Service, zapewniającego alternatywną służbę krajowi osobom, które z powodów przede wszystkim moralnych odmówiły służby wojskowej.

Pełny raport z wyników Minnesota Starvation Experiment został opublikowany w 1950 roku. Liczy 1385 stron i zajmuje dwa tomy. Znajdziecie go pod nazwą The Biology of Human Starvation, University of Minnesota Press. Teoretycznie nie jest dostępny w internecie – można go kupić w formie fizycznej np. na Amazonie – aczkolwiek praktycznie w dniu zbierania przeze mnie danych do niniejszej publikacji [9.11.2024] można było przeczytać go za darmo na stronie Archive.org (tom I: Biology of human starvation by Ancel Keys, tom II: The Biology Of Human Starvation by Ancel Keys). Został opublikowany w formie skanów.

Eksperyment głodowy w Minnesocie pozwolił na obszerną analizę danych fizjologicznych i psychologicznych na temat procesu głodowania, stanu po głodowaniu oraz odbudowy wagi po głodowaniu. Chociaż powstał w innym celu, okazał się mieć kolosalne znaczenie dla zrozumienia i leczenia zaburzeń odżywiania, w szczególności typowej anoreksji i bulimii. Jest to powód, dla którego zdecydowałam się na zaprezentowanie jego wyników na blogu.

Hasła, które warto sprawdzić starvation syndrome, refeeding process, weight restoration, overshoot weight gain, overshoot weight, body fat overshoot, extreme hunger, poststarvation hyperphagia, energy debt, energy deficit, negative energy balance Wskazówka: aby na pewno trafić na materiały poświęcone zaburzeniom odżywiania, do każdego z haseł można dodać in anorexia bądź in eating disorder

***

Inne nazwy Minnesota Starvation Experiment to: Minnesota Semi-Starvation Experiment, Minnesota Starvation-Recovery Experiment, Starvation Study. W polskim tłumaczeniu: Eksperyment głodowy z Minnesoty, Eksperyment głodowy w Minnesocie, Eksperyment głodowy, Wielki Eksperyment Głodowy (ta ostatnia nazwa została nadana przez media, nie jest oficjalna).

Co miał na celu eksperyment głodowy w Minnesocie?

Celem Minnesota Starvation Experiment była efektywna pomoc aliantom w czasie II wojny światowej – ofiarom głodu w Europie i Azji. Do tamtej pory nie istniały żadne rzetelne i obszerne dane naukowe na temat pomocy ludziom cierpiącym głód i doświadczającym zgubnych skutków głodowania, wobec czego nie wiedziano, jak wesprzeć ludzi w powrocie do zdrowia po okresie głodowania.

Środkami do osiągnięcia powyższego celu było wprowadzenie grupy młodych i zdrowych mężczyzn w stan półgłodowania (semi-starvation), przypominającego głód (famine) panujący w czasie wojny, a następnie dokładne przeanalizowanie pełnych skutków – fizycznych i psychicznych – długotrwałego głodzenia (diety niedoborowej z dużym deficytem energetycznym) i osiągnięcia stanu po głodowaniu (BMI wygłodzenie, wychudzenie lub niedowaga z dużym skumulowanym deficytem energetycznym) oraz ocenienie skuteczności wdrożonej strategii odbudowy wagi (weight restoration).

Jak wspomniałam w poprzednim punkcie, raport Minnesota Starvation Experiment opublikowano dopiero w 1950 roku, mimo iż wojna w Europie zakończyła się wcześniej, bo w 1945 roku. Mało tego, kiedy wojna dobiegła końca, eksperyment głodowy w Minnesocie jeszcze trwał – był w połowie, uczestnicy znajdowali się w fazie głodowania. Taki obrót spraw wszystkich zaskoczył, a badacze nie byli gotowi, aby w pełni wesprzeć merytorycznie pracowników pomocy humanitarnej zajmujących się masami ludzi wymagających odbudowania masy ciała i odzyskania zdrowia.

W odpowiedzi na palącą potrzebę Harold Steere Guetzkow i Paul Hoover Bowman przygotowali znacznie krótszą od ostatecznego raportu, liczącą 72 strony broszurę Men and Hunger: A Psychological Manual for Relief Workers z praktycznymi poradami sformułowanymi na podstawie dotychczasowych wniosków. Z jej treścią można się zapoznać za darmo w internecie, jest dostępna np. na Archive.org (Men and hunger: a psychological manual for relief workers by Guetzkow, Harold Steere).

Minnesota Starvation Experiment – założenia eksperymentu

Pierwszym założeniem Minnesota Starvation Experiment była staranna selekcja uczestników. Przede wszystkim musieli być w pełni zdrowi, aby wniosków z ważnego dla losów milionów ludzi badania głodowego nie zakłóciły żadne poboczne czynniki. Badacze podeszli do kwestii selekcji uczestników na tyle rygorystycznie, że ostatecznie czterech wykluczono, a ich danych nie wzięto pod uwagę w toku analizy wyników. Powodem było nieprzestrzeganie surowej diety, przy czym u jednego dodatkowo wystąpiły problemy psychiczne (groził, że zabije Keysa i siebie), a u innego pojawiała się krew w moczu.

Minnesota Starvation Experiment – uczestnicy:

• 36 mężczyzn (ostateczna analiza 32)
• biały kolor skóry
• wiek 22-33 lata
• stan wolny (kawaler)
• różna wyjściowa masa ciała: lekka niedowaga, waga prawidłowa, lekka nadwaga
• różna wyjściowa zawartość tkanki tłuszczowej: najmniej 6%, najwięcej 25%
• dobry stan zdrowia fizycznego, w tym brak chorób przewlekłych, niepełnosprawności
• dobry stan zdrowia psychicznego
• umiejętność dogadania się w grupie w warunkach stresu
• chęć i gotowość do pracy humanitarnej po wojnie
• odmówienie uczestnictwa w działaniach wojennych (przypisanie do służby w działaniach cywilnych w programie Civilian Public Service)
• dobre znoszenie deprywacji kalorycznej (diety półgłodowej)
• dobre zaangażowanie w odbudowę wagi (weight restoration)

Następnie eksperyment głodowy w Minnesocie przeprowadzono w czterech fazach, w tym aż dwóch związanych z odbudową wagi (weight restoration), każdej opartej na innych założeniach odzyskiwania wagi i zdrowia. Fazy różniły się czasem trwania, wyzwaniami i sposobem funkcjonowania badanych mężczyzn.

Minnesota Starvation Experiment – 4 fazy badania:

• I Faza kontrolna, wstępna (Control Period): 12 tygodni (~3 miesiące)

Trzymiesięczny okres kontrolny poświęcono standaryzacji, czyli doprowadzeniu uczestników do podobnego współczynnika wagi do wzrostu (BMI). Mężczyźni o optymalnej wadze wyjściowej otrzymywali kontrolowaną dietę ~3200 kcal, mężczyźni z niedowagą i nadwagą zaś otrzymywali kontrolowaną dietę o kaloryczności zoptymalizowanej pod ukończenie przez nich fazy kontrolnej z wagą optymalną. Ostatecznie uczestnicy osiągnęli wagę nieco poniżej optymalnej do wzrostu.

W międzyczasie badacze eksperymentu głodowego w Minnesocie prowadzili rutynowe testy antropometryczne (pomiary ciała i sylwetki), fizjologiczne (badania zdrowia fizycznego) i psychologiczne (badania zdrowia psychicznego). Dane te były niezbędne do scharakteryzowania każdego uczestnika w normalnych, naturalnych warunkach (przed głodowaniem i jego skutkami).

• II Faza półgłodowa (Semi-Starvation Period): 24 tygodnie (~6 miesięcy)

Półroczny okres półgłodowy – dla uproszczenia nazywany głodowym, więc i ja zdecydowałam się tak go określać, choć technicznie nie jest to poprawny termin – polegał na otrzymywaniu przez uczestników kontrolowanej diety ograniczonej o ok. 50% względem indywidualnego zapotrzebowania kalorycznego (wynoszącej ~1570 kcal), liczącej dwa posiłki dziennie (ok. 8:00-8:30 i ok. 17:30-18:00). Obowiązywały trzy wymienne menu (dzień 1 menu 1, dzień 2 menu 2, dzień 3 menu 3, dzień 4 menu 1 etc.). Dieta była niedoborowa, złożona m.in. z ziemniaków, zbóż, kapusty, rzepy, brukwi, chleba pełnoziarnistego i makaronu. Miała odzwierciedlać dietę Europejczyków dotkniętych głodem w trakcie II wojny światowej. Dostarczała 50 g białka i 30 g tłuszczu dziennie.

Co istotne, kaloryczność diety kontrolowanej dostosowywana była na bieżąco, na podstawie różnych reakcji metabolicznych organizmów uczestników. Konieczne było wywołanie w organizmach mężczyzn stresu na porównywalnym poziomie. Finalnie uczestnicy eksperymentu głodowego w Minnesocie mieli stracić 25% pierwotnej masy ciała, co się powiodło (stracili 19-28%). Startując z BMI 18,4-25,4 (od lekkiej niedowagi do lekkiej nadwagi), mężczyźni skończyli eksperyment z BMI 14,9-18,6 (od granicznej wagi prawidłowej, przez niedowagę i wychudzenie, po wygłodzenie).

• III Faza rekonwalescencji z restrykcjami (Restricted Rehabilitation Period): 12 tygodni (~3 miesiące)

Trzymiesięczna restrykcyjna faza odbudowy masy ciała (weight restoration) miała na celu sprawdzenie skuteczności różnych diet w odzyskiwaniu zdrowia i pierwotnej wagi po długotrwałym głodzeniu i jego skutkach. Uczestników podzielono na cztery grupy, z których każda otrzymywała kontrolowaną dietę o innej kaloryczności. Dodatkowo wewnątrz każdej z czterech grup podzielono mężczyzn na podgrupy otrzymujące różne suplementy białkowe i witaminowe bądź placebo.

Kontrolowane diety w tej fazie eksperymentu dostarczały ~1970, ~2370, ~2770 i ~3170 kcal. W zależności od kaloryczności przypisanej mężczyznom w fazie głodowej był to wzrost o 400, 800, 1200 lub 1600 kcal. Uczestnicy nie otrzymali informacji, do której grupy trafili, by nie wiedzieć, o ile więcej jedzą. Po 6 tygodniach kaloryczność zwiększono o 800 kcal, w rezultacie czego diety prezentowały się następująco: ~2770 kcal, ~3170 kcal, ~3570 kcal i ~3970 kcal.

• IV *Dodatkowa* Faza rekonwalescencji bez restrykcji (Unrestricted Rehabilitation Period): 8 tygodni (~2 miesiące)

Druga, dwumiesięczna faza odbudowy masy ciała (weight restoration) pozbawiona została restrykcji ze strony badaczy (w pewnym momencie jednak wprowadzono ograniczenia co do spożywanych kalorii od poniedziałku do piątku). Uczestnicy eksperymentu głodowego w Minnesocie mogli jeść tyle, ile chcieli (dowolną liczbę kalorii i objętość pokarmu), oraz to, co chcieli (dowolne rodzaje pokarmu). Przez cały czas jednak byli monitorowani, a ich wybory i działania rejestrowano, by na ich podstawie dokonać ostatecznych wniosków i porównać skuteczność diety ograniczonej i nieograniczonej w odbudowie masy ciała i odzyskiwaniu zdrowia po długotrwałym głodowaniu.

W tej fazie eksperymentu uczestniczyło tylko dwanaście osób z pierwotnej grupy badanych, po trzy z każdego przedziału kalorycznego.

Eksperyment głodowy w Minnesocie miał również dodatkowe założenia, wspólne dla wszystkich faz. Z oczywistych względów na każdym etapie przeprowadzano liczne testy metaboliczne i fizyczne, a także oceniano stan psychiczny uczestników na podstawie ich samodzielnych sprawozdań sporządzanych w pamiętnikach rozdanych na początku eksperymentu.

Minnesota Starvation Experiment – dodatkowe założenia:

• okresowe testy antropometryczne, metaboliczne, fizyczne i psychologiczne, w tym badania gęstości kości, badania krwi, moczu, kału i spermy, RTG, badania wydajnościowe na bieżni, testy inteligencji
• prowadzenie pamiętników na temat samopoczucia i doświadczeń przez uczestników
• cotygodniowe spotkania z psychologiem
• podejmowanie normalnych aktywności, które mężczyźni wykonywali do czasu eksperymentu: sportowych, społecznych
• wykonywanie przypisanych w eksperymencie zadań zawodowych (15 h pracy w laboratorium tygodniowo, tj. prace biurowe, pranie etc.)
• uczestniczenie w zajęciach akademickich (25 h tygodniowo)
• przejście co najmniej 22 mil (~35 km) tygodniowo oraz chodzenie 30 min na bieżni tygodniowo

Badania kontrolne na uczestnikach prowadzone były także przez 8-12 miesięcy po ukończeniu eksperymentu, gdyż chciano uzyskać wyniki na temat długofalowych skutków zdrowotnych długotrwałego głodowania. (Niestety nie do końca się powiodło, jako iż dane opublikowane przez Keysa ukazują łagodniejszy przebieg zdarzeń po zakończeniu eksperymentu względem tego, co wiadomo dzięki analizie informacji uzyskanych w rozmowach z mężczyznami niemal sześćdziesiąt lat później).

Eksperyment głodowy w Minnesocie – wnioski

Minnesota Starvation Experiment poskutkował zdobyciem pogłębionej wiedzy naukowej o kolosalnym znaczeniu dla zrozumienia stanu i skutecznego leczenia osób, które doświadczyły długotrwałego głodu, i to z dowolnego powodu. Może chodzić zarówno o głodowanie w wyniku wojen czy klęsk żywiołowych, jak i głodzenie w niewoli bądź – co stało się jednym z kluczowym aspektów omawianych przez różnych przedstawicieli nauk żywieniowych – głodzenie się wynikające z zaburzeń odżywiania.

Eksperyment głodowy w Minnesocie stał się podstawą zrozumienia i leczenia anoreksji oraz bulimii. We wnioskach raportu sformułowano hipotezę, iż część psychologicznych i społecznych skutków głodzenia się w anoreksji i bulimii może wynikać z fizycznych skutków głodzenia się (niedożywienia oraz niskiego BMI), a ponowne odżywienie organizmu i odbudowa masy ciała są tak samo niezbędne do odzyskania zdrowia jak leczenie psychologiczne.

Ile trwało głodowanie? Ile zajęło wywołanie skutków głodzenia się?

Cały eksperyment głodowy w Minnesocie trwał nieco ponad rok, z czego samo głodzenie uczestników zajęło około sześciu miesięcy (dwadzieścia cztery tygodnie). W trakcie fazy głodowej zdrowi dorośli mężczyźni z prawidłową masą ciała (wyjściowym BMI 18,4-25,4, które zostało ustandaryzowane w pierwszej fazie badania klinicznego) stracili średnio 25% wagi, osiągając tym samym BMI 14,9-18,6, co odpowiada wygłodzeniu, wychudzeniu, niedowadze i dolnej granicy prawidłowej wagi.

Co szalenie istotne, badani nie musieli czekać na koniec fazy głodowej, by doświadczyć skutków głodzenia się – te pojawiły się już w trakcie próby trwającej zaledwie* pół roku (* w odniesieniu do zaburzeń odżywiania, które trwają nawet lata). Oznacza to, że negatywne efekty głodowania, w tym anoreksji i bulimii, nie wynikają z samej tylko dużej utraty wagi, ale także z prowadzenia diety niedoborowej, pozostawania w dużym deficycie kalorycznym, deprawacji energetycznej i składnikowej oraz stresu, jaki wszystko to wywołuje w organizmie.

Skutki głodzenia się (diety głodowej) – faza głodowa

W trakcie półrocznej fazy głodowej uczestnicy Minnesota Starvation Experiment doświadczyli skutków głodzenia się takich jak:

• znaczny wzrost depresji – większość mężczyzn doświadczyła okresów silnego stresu emocjonalnego i depresji
• objawy przedpsychotyczne (pre-psychotic symptoms) u dwóch uczestników, którzy w związku z tym trafili do szpitala i zostali wykluczeni z eksperymentu, choć nie tylko z tego powodu
• znaczny wzrost histerii
• znaczny wzrost hipochondrii
• skrajne zmęczenie
• drażliwość i wahania nastroju
• apatia
• obojętność i nuda
• znaczne obniżenie libido i zainteresowania seksem
• anemia
• spowolniony metabolizm nawet o 50%
• znaczne spadki procesów fizjologicznych, w tym zmniejszenie podstawowej przemiany materii (o ~40% względem wartości początkowych)
• trudności ze spaniem, a po zaśnięciu złe sny (np. o kanibalizmie)
• nadwrażliwość na hałas i światło
• obniżenie temperatury ciała i jednoczesny wzrost odczucia zimna (nietolerancja zimna)
• podwyższony poziom tolerancji wysokiej temperatury, przejawiający się np. zdolnością trzymania w dłoniach gorącego naczynia
• odczuwanie mrowienia w dłoniach i stopach
• obniżenie tętna (ze średnio 55 uderzeń na minutę tętno spadło do 35 uderzeń na minutę, u jednego uczestnika do 28)
• obniżenie ciśnienia krwi
• spowolnienie oddechu
• znaczny spadek siły, wytrzymałości i koordynacji ruchowej
• ograniczenie ruchu do minimum i pozostawanie w spoczynku tak często, jak tylko się dało
• spadek wagi o ~25% (~17 kg) względem początkowej masy ciała (dokładnie: 19-28%)
• spadek masy mięśniowej o ~40% względem wyjściowej wartości
• spadek tkanki tłuszczowej o ~70% względem wyjściowej wartości
• spadek masy narządów, w tym zmniejszenie masy samego mięśnia sercowego o ~17%
• spadek objętości krwi o ~10%
• wychudzony wygląd ciała, m.in. wystające kości, podkrążone oczy, zapadnięte twarze i brzuchy, zsiniałe wargi i paznokcie, obrzęknięte kończyny, przygarbienie; wszystko to wizualnie postarzyło uczestników
• zaburzona ocena sylwetek: ocenianie innych ludzi jako za grubych i siebie jako w porządku
• obsesja na punkcie jedzenia – mężczyźni zaczęli fantazjować na jawie i śnić o jedzeniu, czytali (w tym książki kucharskie, nawet jeśli nigdy dotąd nie interesowały ich kulinaria; jeden uczestnik w fazie głodowania zebrał blisko sto książek kucharskich) i rozmawiali o jedzeniu, powoli delektowali się wydzielonymi im dwoma posiłkami dziennie
• problemy z koncentracją, m.in. wynikające z zaabsorbowania myślami o żywności (food) i jedzeniu (eating)
• pojawienie się strachu o utratę jedzenia i potrzeba chronienia tego, co się dostało
• pojawienie się zachowań w trakcie jedzenia takich jak: wylizywanie talerza, przesuwanie pokarmu po talerzu, by jedzenie zajmowało dłużej, lub mieszanie go z wodą, by wydawało się, że jest go więcej, bardzo długie przeżuwanie
• jedzenie w ciszy, aby skoncentrować się na posiłku
• przedłużanie jedzenia – pod koniec eksperymentu posiłek potrafił trwać dwie godziny
• zwiększone zauważanie w przestrzeni dookoła ludzi jedzących i skupianie się na dostrzeżeniu tego, co i kiedy jedzą
• pojawienie się gniewu, kłótliwości i agresji – jeden uczestnik odciął sobie trzy palce u ręki, aczkolwiek nie był pewny, dlaczego to zrobił ani czy dokonał samookaleczenia celowo
• irytacja nawet drobnymi osobliwościami innych osób
• pozytywne reakcje emocjonalne na tematy dotyczące jedzenia
• kilku uczestników zmieniło dotychczasowe zajęcia na związane z jedzeniem, zostali m.in. kucharzami
• doświadczenie potrzeby gromadzenia przedmiotów, zbieractwa – zarówno żywności, jak i produktów niezwiązanych z jedzeniem
• doświadczenie potrzeby kradnięcia przedmiotów, nawet nieprzydatnych
• sięganie po zamienniki jedzenia: nadmierne picie wody, herbaty i kawy, używanie soli i innych przypraw, żucie gumy, palenie papierosów, wobec czego musiano wprowadzić ograniczenia we wszystkich tych wspomagaczach (jeden uczestnik doszedł do czterdziestu opakowań gumy dziennie, aczkolwiek później został m.in. przez to wykluczony)
• obgryzanie paznokci
• oznaki wycofania społecznego i izolacji
• odczucie spadku koncentracji, zrozumienia i zdolności osądu mimo braku potwierdzenia zmniejszonych zdolności umysłowych w testach standaryzowanych
• osłabienie kreatywności na rzecz sztywnego, szablonowego myślenia
• brak sił psychicznych skutkujący rezygnacją z zajęć na uczelni przez część mężczyzn
• zaniedbywanie higieny przez niektórych mężczyzn
• obrzęk kończyn dolnych, a także twarzy w związku z zatrzymywaniem płynów w ciele
• wypadanie włosów
• zmiany skórne
• doświadczenie dolegliwości żołądkowo-jelitowych
• spowolnione trawienie, a w efekcie m.in. zaparcia (spadek częstotliwości oddawania stolca z 1 dziennie na 1-2 tygodniowo)
• zwiększona potrzeba oddawania moczu (wzrost z 1,2 litra do 2,4-2,58 litra)
• spowolnienie gojenia ran i siniaków
• doświadczanie bólu i zawrotów głowy
• doświadczanie chwilowych omdleń
• doświadczanie dzwonienia w uszach
• doświadczanie bólu i skurczów mięśni

Wszystkie powyższe skutki głodzenia się wpisują się w zjawisko syndromu głodowania (starvation syndrome). Syndrom ten obejmuje efekty zarówno fizjologiczne, jak i psychologiczne głodowania.

Polecam obejrzenie wideo The Minnesota Semistarvation Experiment, opublikowanego na kanale University of Minnesota School of Public Health na YouTubie. Wypowiada się w nim Jim Graham, jeden z uczestników eksperymentu. Mówi o założeniach i poszczególnych fazach badania. Co ważniejsze jednak, opowiada o swoich przeżyciach.

Objawy głodowania – podwójna faza rekonwalescencji (odpowiadająca ED recovery)

Niektóre skutki głodzenia się nie minęły mimo zakończenia fazy głodowej i towarzyszyły uczestnikom badania z Minnesoty jeszcze w trakcie dwóch faz rekonwalescencji, a nawet dłużej, po zakończeniu eksperymentu. Szczególnie dotknięci negatywnymi skutkami głodzenia się byli mężczyźni, którzy otrzymywali najmniej kalorii. Do objawów na tym etapie należały:

• obsesja na punkcie jedzenia – dalsze nadmierne skupienie uwagi na jedzeniu, ciągłe myślenie o nim, rozmowy i czytanie
• oblizywanie talerzy etc. – kontynuowanie zachowań związanych z jedzeniem, które pojawiły się w fazie głodowania
• extreme hunger – ekstremalny głód fizyczny i psychiczny
• zaburzenia odczuwania głodu i sytości – niemożność najedzenia się bez względu na objętość i kaloryczność posiłków, nawet mimo poczucia wypełnienia żołądka, co u co najmniej jednego uczestnika spowodowało mimowolne wymioty, inny zaś trafił do szpitala na płukanie żołądka
• doświadczenie dolegliwości żołądkowo-jelitowych – ze względu na jedzenie szybkie i dużych ilości pokarmu
• nadal spowolniony metabolizm
• spożywanie kontrolowanej diety 2000-3200 kcal w I fazie rekonwalescencji i niemożność najedzenia się – ponieważ mężczyźni nie wiedzieli, do których grup zostali przypisani, wszyscy byli pewni, że otrzymywali najmniejszy dodatek (zaledwie 400 kcal)
• spożywanie 7000-11500 kcal dziennie w II fazie rekonwalescencji i dalsza niemożność najedzenia się
• początkowa utrata na wadze, prawdopodobnie spowodowana ustąpieniem obrzęku ciała
• początkowo bardzo duże przygnębienie i problemy psychiczne – większe niż w fazie głodowania
• początkowo drażliwość, zmiany nastroju i agresja – także większe niż w fazie głodzenia
• początkowo ciągłe uczucie osłabienia ciała
• najszybciej odczuwalne zmniejszenie zawrotów głowy, apatii i letargu
• powolny, acz sukcesywny spadek poziomu depresji – proporcjonalny do wzrostu ilości spożywanego jedzenia, więc szybciej zauważalny u mężczyzn dostarczających sobie większej liczby kalorii
• bardzo powolne zmniejszenie uczucia zmęczenia i osłabienia
• bardzo powolny powrót popędu seksualnego

Tycie po anoreksji i głodzeniu się: energy debt, energy deficit, negative energy balance

Eksperyment głodowy w Minnesocie jak żaden inny ukazał fizyczne i psychiczne skutki głodzenia się, a zarazem wyjaśnił, w jaki sposób przywrócić balans energetyczny i czego można się spodziewać podczas wychodzenia z okresu głodowania, w tym takiego jak anoreksja. Badania Keysa i jego zespołu nakreśliły wyzwania procesu odżywienia organizmu (refeeding process) i odbudowy masy ciała (weight restoration).

Na negatywne skutki głodzenia się, odczuwane także w trakcie dwóch faz rekonwalescencji, miały wpływ: duża utrata masy ciała (w tym tkanki beztłuszczowej i tłuszczowej, ze szczególnym naciskiem na tę drugą), długotrwałe głodzenie się (dostarczanie za małej liczby kalorii), głębokie niedożywienie (długotrwała dieta niedoborowa), fakt deprawacji (stres organizmu i tortura psychiczna).

Duży, kumulujący się z każdym kolejnym dniem przez pół roku fazy głodowej deficyt kaloryczny (negative energy balance, energy deficit) doprowadził do bardzo dużego długu energetycznego (energy debt), który uczestnicy eksperymentu musieli spłacić. Istnienie długu energetycznego zauważono w obu fazach rekonwalescencji, acz w każdej objawiał się w inny sposób:

• I faza rekonwalescencji (refeeding process + weight restoration): ściśle kontrolowane przez badaczy diety 2000-3200 kcal stosowane przez dwanaście tygodni po półrocznym głodzeniu nie były w stanie przywrócić uczestnikom eksperymentu zdrowia ani odbudować ich pierwotnej wagi. Psychicznie czuli się jeszcze gorzej niż podczas głodowania. Byli stale osłabieni, nie mieli energii. Mimo spożywania większej liczby kalorii żaden nie odczuł zmiany w poziomie najedzenia – mieli wrażenie, że jedzą tyle samo. Przez pierwsze tygodnie nadal chudli – wszystko dlatego, że zaczęła z nich schodzić zatrzymana woda (opuchlizna). W rezultacie badacze po 6 tygodniach zdecydowali się zwiększyć kaloryczność każdej z czterech diet o 800 kcal. Mężczyźni doświadczyli extreme hunger (głodu ekstremalnego). Pod koniec I fazy odbudowy wagi i zdrowia odrobili zaledwie 36,7% masy ciała utraconej podczas głodowania. Po dwunastu tygodniach ich BMI wynosiło 15,6-20,7.
• II faza rekonwalescencji (refeeding process + weight restoration): dwanaście osób wybranych do dodatkowej fazy eksperymentu, trwającej osiem tygodni, otrzymało pozwolenie na jedzenie dowolnych ilości jedzenia i wybieranie dowolnych produktów. Półroczny dług energetyczny i nadmierna utrata masy ciała, przejawiające się pod postacią extreme hunger, pchnęły mężczyzn do spożywania 7000-11500 kcal dziennie. Niemożność zaspokojenia głodu przy równoczesnym wypchanym żołądku doprowadziła do tymczasowych problemów z układem pokarmowym – co najmniej jeden uczestnik z przejedzenia mimowolnie wymiotował, inny trafił do szpitala. Zaniepokojeni badacze, niemający doświadczenia z głodem ekstremalnym, przywrócili częściową kontrolę nad dietą uczestników, lecz tylko od poniedziałku do piątku. Zauważyli, że niczego to nie zmieniło, a mężczyźni łaknący jedzenia wpadli w schemat weekendowego objadania się (weekend gorging). Jeden dzień swobodnego jedzenia dostarczał uczestnikom 50-200% kalorii spożywanych w dniu kontrolowanym przez badaczy. W tej fazie tyli szybko, głównie nabierając tkanki tłuszczowej.

Planując eksperyment głodowy w Minnesocie, Keys i reszta zespołu nie byli w stanie przewidzieć, że tak krótkie recovery po długotrwałym głodzeniu nie jest w stanie pomóc ludziom w odzyskaniu zdrowia ani zniwelowaniu skutków głodowania takich jak obsesyjne myślenie o jedzeniu, zaburzenia głodu i sytości czy extreme hunger. Tak oto eksperyment się skończył, mężczyźni wrócili do swoich żyć, ale nadal zmagali się ze skutkami sześciomiesięcznego głodzenia. Nie otrzymali od badaczy żadnych wskazówek co do częstotliwości jedzenia, wielkości porcji ani rodzaju produktów, które mogą im pomóc zaspokoić głód po głodowaniu. Nic dziwnego – nikt nie umiał wówczas powiedzieć, co robić.

Jak wspomniałam, przez 8-12 miesięcy po zakończeniu Minnesota Starvation Experiment badacze kontaktowali się z uczestnikami, aby zgromadzić dane na temat długofalowych skutków głodzenia się i uzyskać odpowiedzi na pytania o ciągły głód, samopoczucie, zdrowie fizyczne. Ponadto niemal sześćdziesiąt lat później – w latach 2002-2004 – porozmawiano z dziewiętnastoma wciąż żyjącymi uczestnikami oraz odsłuchano nagranie wideo jednego, który zmarł. Okazało się, że:

1. Trzy miesiące po zakończeniu fazy rehabilitacji żaden mężczyzna nie wrócił do normalnego jedzenia.
2. Osiem miesięcy po zakończeniu fazy rehabilitacji część uczestników nadal spożywała bardzo duże ilości jedzenia.
3. Jeden z mężczyzn zapytany o odczucia nazwał roczny okres po eksperymencie wielką jamą (year-long cavity) wymagającą zapełnienia. Przez ten czas konsekwentnie jadł bardzo dużo.
4. Po ośmiu miesiącach masa ciała mężczyzn osiągnęła szczyt. Tłuszcz zgromadził się głównie na brzuchu, udach i pośladkach, czyli w innych miejscach niż przed eksperymentem. Mężczyźni zgłosili poczucie bycia grubymi.
5. Wszyscy mężczyźni przybrali na wadze powyżej pierwotnej wartości, przy czym trzech zgłosiło minimalny problem i oni doszli do siebie najszybciej: w ciągu sześciu miesięcy.
6. U większości powrót do normalnego jedzenia nastąpił w ciągu dwóch lat. U jednego po trzech latach, u innego po czterech-pięciu latach.
7. Także u większości ustabilizowanie masy ciała i samoistny rozkład tkanki tłuszczowej zajęły do dwóch lat (u jednego do trzech, u innego do trzech-czterech). Zaczęli wyglądać jak przed eksperymentem.
8. Trzech mężczyzn nigdy nie wróciło do wagi sprzed eksperymentu – pozostali grubsi.
9. Problemy psychiczne przeszły wraz z długotrwałym przyjmowaniem dużej liczby kalorii.
10. Dorosłe dziecko jednego ze zmarłych uczestników zadeklarowało, iż eksperyment zmieniał relację ojca z jedzeniem i ciałem na zawsze. Przykładowo miał potrzebę posiadania jedzenia zawsze pod ręką, co dawało mu pewność, że nigdy więcej nie doświadczy głodu. Pozbawienie jedzenia w trakcie eksperymentu wspominał jako najtrudniejszą rzecz w życiu.

Obszerna analiza eksperymentu głodowego w Minnesocie: danych przedstawionych przez Keysa połączonych z informacjami przekazanymi w 2002 roku przez dziewiętnastu nadal żyjących uczestników, dostępna jest pod postacią raportu A 57-year Follow-up Investigation And Review Of The Minnesota Study On Human Starvation And Its Relevance To Eating Disorders autorstwa Elke D. Eckert, Irvinga I. Gottesmana, Susan Elizabeth Swigart i Reginy C. Casper. Raport pochodzi z 2008 roku i znajduje się w serwisie ResearchGate. Można go przeczytać za darmo.

Z kolei rozmowy z lat 2003-2004 z pozostałymi przy życiu uczestnikami Minnesota Starvation Experiment przeprowadzili Leah M. Kalm i Richard D. Semba. Ich raport They Starved So That Others Be Better Fed: Remembering Ancel Keys and the Minnesota Experiment dostępny jest za darmo w serwisie ScienceDirect.

Refeeding process & weight restoration – jak do tego podejść?

Dane zebrane podczas eksperymentu głodowego w Minnesocie oraz późniejszych rozmów i badań kontrolnych pozwoliły badaczom sformułować następujące wnioski:

• Najważniejsza dla odzyskania zdrowia fizycznego i psychicznego, w tym pozbycia się extreme hunger, jest odbudowana masy ciała (weight restoration), ze szczególnym naciskiem na tkankę tłuszczową. Musi nastąpić odbudowa tkanek zniszczonych w trakcie głodowania.
• Jednakże aby minął extreme hunger, muszą zostać spełnione trzy warunki: 1) odbudowana tkanka tłuszczowa, 2) obudowana masa beztłuszczowa, 3) bezrestrykcyjne spożycie kalorii.
• U dorosłego mężczyzny rehabilitacja wagi i zdrowia nie jest w stanie nastąpić na diecie 2000-3000 kcal (zadowalające efekty zaczynają się pojawiać przy 4000 kcal).
• Sposób odżywiania ma znaczenie, ale białko, witaminy i minerały mają niewielką wartość, jeśli nie spożywa się dużej liczby kalorii.
• Żadna dieta kontrolowana nie działa tak dobrze jak wysokie spożycie kalorii. Spożywanie dużej ilości jedzenia stanowi klucz do powrotu do zdrowia.
• Wysokie spożycie kalorii trzeba kontynuować co najmniej kilka miesięcy – do momentu, w którym przestanie się czuć potrzebę ciągłego jedzenia.
• Zdrowie psychiczne najszybciej poprawia się u osób dostarczających sobie najwięcej kalorii.
• Przy stosowaniu dużej liczby kalorii zdrowie fizyczne i psychiczne stabilizują się do ~2 lat.
• Przy stosowaniu dużej liczby kalorii najwięcej przybywa tłuszczu (body fat overshoot). Ponadto tłuszcz rozkłada się w innych partiach ciała niż przed głodowaniem: na brzuchu, udach, pośladkach, a także na twarzy. Naturalna rekompozycja ma miejsce do ~2 lat.
• Przy stosowaniu dużej liczby kalorii dochodzi do zwiększenia masy ciała ponad pierwotną wartość (overshoot weight gain). Waga stabilizuje się do pierwotnej w ciągu ~2 lat.
• Pierwotne nawyki żywieniowe wracają do ~2 lat, w tym czasie również mija extreme hunger.
• Ostateczny czas odzyskania zdrowia i wagi wyjściowej zależy od konkretnej osoby. Dla niektórych to mniej niż pół roku. Niektórzy potrzebują nawet pięciu lat. Są i tacy, którzy nie wrócą do pierwotnej wagi.

Dzięki ponownej analizie danych z eksperymentu wiadomo także, iż:

• Po dwunastu tygodniach fazy kontrolnej BMI mężczyzn wynosiło 18,4-25,4 (średnio 21,9). Po dwudziestu czterech tygodniach głodówki spadło do 14,9-18,6. Następnie podczas rekonwalescencji wynosiło: po dwunastu tygodniach 15,6-20,7 (średnio 18,4), po trzydziestu trzech tygodniach 19,6-29,2 (średnio 23,6), po pięćdziesięciu tygodniach 20-23 (średnio 21,8). Należy jednak podkreślić, że trzy pierwsze dane pochodzą od wszystkich trzydziestu dwóch uczestników, przedostatnia dana dotyczy już tylko dwudziestu jeden, a ostatnia zaledwie sześciu.
• W momencie, w którym mężczyźni odzyskali poziom tkanki tłuszczowej sprzed eksperymentu, nadal ważyli mniej niż na początku. Za to kiedy odzyskali beztłuszczową masę ciała sprzed eksperymentu, ich zawartość tkanki tłuszczowej była o ~40% większa niż na początku. Dopiero wówczas wzrost masy ciała hamował. Przy okazji znikał extreme hunger.
• Mężczyźni o wyjściowym najwyższym poziomie tkanki tłuszczowej (A) w czasie eksperymentu najszybciej tracili tłuszcz. Mężczyźni o wyjściowym najniższym poziomie tkanki tłuszczowej (B) z kolei najszybciej tracili masę beztłuszczową. Jednakże w czasie odbudowywania masy ciała zależność była jednokierunkowa: najszybciej przybywało tłuszczu. Oznaczało to, że mężczyźni z grupy A szybciej odbudowali swój niższy względem grupy B poziom masy beztłuszczowej i przestali przybierać na wadze. W efekcie mężczyznom o najniższym poziomie tkanki tłuszczowej przed eksperymentem przybyło najwięcej dodatkowej tkanki tłuszczowej po.
• Mężczyznom, którzy stracili najwięcej tkanki tłuszczowej (nie zaś tkanki mięśniowej), najbardziej zwolnił metabolizm.
• Średni przyrost masy ciała ponad pierwotną wagę wyniósł 10-14% (po uwzględnieniu danych wideo zmarłego uczestnika nawet 16%), ale tkanki tłuszczowej o 40%.
• Powrót do normalnego jedzenia i pierwotnej wagi zajął:
  • u trzech mężczyzn do pół roku (zgłosili minimalne problemy z nadwagą i nadmiernym jedzeniem),
  • u siedmiu mężczyzn od pół roku do roku,
  • u większości uczestników ponad rok, w tym:
    • u pięciu do dwóch lat,
    • u jednego do trzech lat,
    • u jednego do czterech-pięciu lat.
  • Trzem mężczyznom unormował się sposób odżywiania, ale waga nie wróciła do tej sprzed eksperymentu.

Szczegółowe wytłumaczenie mechanizmów utraty i późniejszego odzyskiwania konkretnych ilości tkanki tłuszczowej i masy beztłuszczowej w zależności od wyjściowej kompozycji ciała znajduje się w pracy Physiology of weight regain: Lessons from the classic Minnesota Starvation Experiment on human body composition regulation autorstwa Abdula G. Dulloo, dostępnej za darmo w serwisie Wiley Online Library. Co prawda praca powstała w celu lepszego zrozumienia i skutecznego leczenia otyłości, jednakże autor wywodzi wnioski na temat działania organizmu w obliczu utraty wagi z pogłębionej analizy eksperymentu głodowego w Minnesocie.

Warto zauważyć, że praca ta ukazuje proces odzyskiwania zdrowia i odbudowywania masy ciała po głodowaniu w nieco innym świetle niż pozostałe. Podczas gdy w innych kładzie się nacisk na odbudowanie tkanki tłuszczowej z nawiązką, Dulloo upatruje końca procesu rehabilitacji w odbudowaniu masy beztłuszczowej. Zauważa, że przyrost tkanki tłuszczowej i extreme hunger zatrzymały się u uczestników Minnesota Starvation Experiment dopiero wtedy, kiedy to masa beztłuszczowa wróciła do pierwotnego poziomu. W efekcie ci mężczyźni, którzy mieli wyjściowo większą masę beztłuszczową, musieli dłużej czekać na jej odbudowanie – i przybrać więcej tłuszczu.

Powyższe obserwacje mogłyby doprowadzić do błędnego przekonania, iż liczy się wyłącznie odbudowanie masy beztłuszczowej, a przyrost tkanki tłuszczowej to skutek uboczny jedzenia dużej liczby kalorii. Wystarczyłoby zatem zacząć ćwiczyć siłowo, szybko odzyskać mięśnie i uchronić się przed nadmiernym przytyciem w tłuszcz. (Takie myślenie spotykane jest u osób z zaburzeniami odżywiania).

Kombinowanie z próbą odbudowy tkanki mięśniowej bez przybrania nadmiernej tkanki tłuszczowej nie przyniesie jednak pożądanego rezultatu. Ostatecznie bowiem oba procesy są równie ważne i konieczne. Nadwyżka tkanki tłuszczowej stanowi warunek zarówno zregenerowania masy beztłuszczowej, do której należą przecież nie tylko mięśnie, lecz także narządy i kości, jak i przywrócenia prawidłowej pracy hormonów i wielu innych rzeczy, chociażby pierwotnego metabolizmu. Ponadto jest potrzebna do zgromadzenia tłuszczowego zapasu bezpieczeństwa, charakterystycznego dla ludzi przybierających na wadze po diecie redukcyjnej, zwłaszcza z dużym deficytem. Dlatego dopiero kiedy regeneracja dobiega końca, a kolejny okres głodowania nie nadchodzi, dodatkowa tkanka tłuszczowa nie jest dłużej potrzebna i zaczyna być naturalnie spalana. Powadzi to do przywrócenia wyjściowych wartości: masy ciała, tłuszczu i – co podkreśla praca Dulloo, nie negując konieczności przyrostu tkanki tłuszczowej – masy beztłuszczowej.

Tycie po anoreksji i głodowaniu: overshoot weight gain

Chociaż Minnesota Starvation Experiment zakończył się w grudniu 1945 roku, organizmy uczestników miały to gdzieś – potrzebowały dalszej rekonwalescencji (nadal refeeding + weight restoration, niezależnie od tego, czy w II fazie eksperymentu mężczyźni uzyskali prawidłową masę ciała zgodnie z BMI). Przez kolejne dwa lata część mężczyzn nadal jadła bardzo duże ilości jedzenia, nie była w stanie zaspokoić głodu (doświadczała extreme hunger) i przybierała na wadze, by w pewnym momencie uzyskać wagę wyższą niż przed rozpoczęciem eksperymentu.

Warto przyjrzeć się ostatniemu z powyższych zagadnień, czyli przybieraniu na masie ponad pierwotną wagę połączonemu ze specyficznym rozkładem tkanki tłuszczowej: kumulacją w okolicach brzucha, ud i pośladków oraz na twarzy. Overshoot weight gain i overshoot weight – niestety bez dobrego tłumaczenia na język polski (przestrzelona waga brzmi głupio, a nadwaga zupełnie nie oddaje sensu zjawiska) – oraz zbieranie się tkanki tłuszczowej w środkowej części ciała są charakterystyczne dla odbudowy masy ciała (weight restoration) i odzyskiwania zdrowia za sprawą ponownego odżywienia organizmu (refeeding process) u osób po długotrwałym głodowaniu. Obejmuje to również tycie po anoreksji.

Mężczyźni dotknięci głodem ekstremalnym (extreme hunger), wynikającym z półrocznego głodowania, po eksperymencie pozwolili sobie na swobodne spożywanie dużej ilości jedzenia i co za tym idzie przyjmowanie dużej liczby kalorii (7000-11500 kcal dziennie). Dało to efekty dwojakiego rodzaju. Po pierwsze w ciągu mniej więcej dwóch lat pozbyli się extreme hunger, wrócili do sposobu jedzenia sprzed eksperymentu, odzyskali zdrowie psychiczne i fizyczne, odzyskali też kompozycję ciała i w większości wagę sprzed eksperymentu. Co ważne, wszystko to zadziało się naturalnie, samoistnie. Niczego nie wymuszali ani nie przyspieszali, co jest istotne dla procesu tycia po anoreksji i odżywiania organizmu. Po prostu pozwolili sobie na jedzenie i jedli dużo i długo.

Spożywanie dużej liczby kalorii każdego dnia przez wiele miesięcy spowodowało jednak także drugi efekt: odzyskanie wagi z nadwyżką (weight overshoot), przytycie głównie w tłuszcz (body fat overshoot; masa beztłuszczowa została odbudowana dużo później) i pojawienie się tkanki tłuszczowej w nieestetycznych w odczuciu mężczyzn (zgłaszali, iż czują się grubi) i nietypowych miejscach. Podkreślam, iż finalnie wszystko się się unormowało, jednak warunkiem było pozwolenie sobie na jedzenie. Eksperyment nie odpowiedział na pytanie, jak skończyłby się proces recovery, gdyby uczestnicy przerażeni skutkami ubocznymi tycia znów zaczęli się głodzić. Istnieją za to dane z badań nad anoreksją i innymi zaburzeniami odżywiania, zgodnie z którymi ponowne głodzenie się przywraca część niedogodności (takich jak dolegliwości psychiczne i extreme hunger) oraz sprawia, że organizm może potrzebować przybrać na masie jeszcze więcej w ramach ewolucyjnej ochrony samego siebie przed głodem.

Zagadnienie extreme hunger wymaga osobnej publikacji na blogu. Jeśli chcecie dowiedzieć się o nim więcej sami, szukajcie także pod hasłem: poststarvation hyperphagia (po polsku hiperfagia lub polifagia, ale polskie źródła na ten temat są beznadziejne, nie uwzględniają przypadku hiperfagii po głodowaniu, wobec czego dają przeciwskuteczne wskazówki dla osób wychodzących z głodzenia się).

„Ile muszę przytyć?” Wychodzenie z anoreksji – tycie, refeeding process, weight restoration

No dobrze, ale właściwie jakiego przybrania na masie wymaga wychodzenie z anoreksji i tycie po anoreksji, bulimii, a także innych rodzajach głodzenia i głodowania? W Minnesota Starvation Experiment mężczyźni przybrali średnio o 10-14% masy ciała więcej, niż mieli na początku. Był to przyrost głównie w postaci tkanki tłuszczowej, niezbędnej m.in. do przywrócenia prawidłowej pracy hormonów, odbudowy utraconej tkanki beztłuszczowej i naprawy naruszonej tkanki beztłuszczowej. Chodzi nie tylko o mięśnie, ale także – przede wszystkim – kości i narządy, które doznają szkód w toku głodowania bądź głodzenia się.

Osoba głodująca przez długi czas – a warto podkreślić, że mężczyźni w eksperymencie głodowym w Minnesocie byli poddawani deprywacji kalorycznej zaledwie przez pół roku, podczas gdy głodzenie się w anoreksji trwa kilka, kilkanaście lub kilkadziesiąt lat – musi spłacić skumulowany przez ten okres dług energetyczny (energy debt). Wiąże się to z czasową overshoot weight i specyficzną kompozycją ciała, co po prostu trzeba przetrwać, jedząc dalej, jeśli ciało woła o jedzenie (extreme hunger).

Co przerażające dla osób tyjących po anoreksji, overshoot weight może oznaczać osiągnięcie nadwagi, jeżeli waga pierwotna była w normie. Dlatego w tym trudnym czasie warto mieć wsparcie psychiatryczne lub psychologiczne oraz bliskich osób.

Głodowanie i anoreksja a odzyskanie zdrowia

Okołodwuletni okres rehabilitacji organizmu (weight restoration, refeeding) po półrocznym głodowaniu w ramach Minnesota Starvation Experiment pozwolił mężczyznom na odzyskanie zdrowia psychicznego i fizycznego w pełni. (Przy czym przypominam, iż nie mieli oni zaburzeń odżywiania ani nie nabawili się ich w trakcie eksperymentu, więc wychodzenie z anoreksji i innych zaburzeń odżywiania może wymagać większej pracy i dłuższego czasu, zwłaszcza pod kątem psychiki).

Eksperyment głodowy w Minnesocie przyniósł następujące wnioski na temat odzyskania zdrowia:

• najszybsze tempo odzyskiwania zdrowia psychicznego i fizycznego zauważono u mężczyzn jedzących najwięcej
• najszybciej wycofywać zaczęły się: zawroty głowy, apatia, letarg; znacznie więcej zajęło odzyskanie popędu seksualnego (ok. 8 miesięcy u większości) i redukcja ciągłego poczucia zmęczenia i osłabienia organizmu
• większości mężczyzn powrót do pełnego zdrowia psychicznego zajął do 2 lat
• większości mężczyzn powrót do pełnego zdrowia fizycznego, w tym odzyskanie pierwotnej siły i wytrzymałości, zajął do 2 lat
• stan psychiczny mężczyzny przyjętego w trakcie eksperymentu na oddział psychiatryczny ze względu na wybuchy emocji i grożenie samobójstwem wrócił do normy, jak tylko mężczyzna zaczął jeść swobodnie
• po wielu latach żaden z mężczyzn nie uważał, by eksperyment wywołał długofalowe skutki zdrowotne

Minnesota Starvation Experiment a skutki głodzenia się i tycie po anoreksji – podsumowanie

Kontrowersyjny, lecz owocny we wnioski eksperyment głodowy w Minnesocie jest jedną z podstaw zrozumienia, co dzieje się z osobami chorującymi na anoreksję czy bulimię i innymi głodującymi. Przedstawia zgubne skutki głodzenia się, których doświadczają wszystkie osoby z zaburzeniami odżywiania (ja niestety odhaczyłam prawie całą listę). Co jednak ważniejsze, wskazuje skuteczny sposób wychodzenia z anoreksji i innych typów ED – dostarczanie bardzo dużej liczby kalorii każdego dnia przez kilka miesięcy, aż do odbudowania masy ciała i tkanki tłuszczowej z nadwyżką. W trakcie tego nieprzyjemnego i stresującego bądź co bądź procesu następuje samoistne odbudowywanie się organizmu, a także – czego doświadczyłam również ja – samoistne znikanie różnorodnych problemów psychicznych. Oczywiście warto sięgnąć po wsparcie psychologiczne, jednakże pewne elementy psychiki dzięki wytrwaniu na owej specyficznej diecie nadwyżkowej leczą się same.

Mężczyznom uczestniczącym w Minnesota Starvation Experiment odzyskanie zdrowia fizycznego i psychicznego zajęło do dwóch lat. Jednakże po pierwsze nie byli chorzy na zaburzenia odżywiania (czyli mieli psychikę wolną od chęci głodzenia się), po drugie głodowali tylko pół roku (osoby z zaburzeniami odżywiania nierzadko głodzą się znacznie dłużej, moja anoreksja trwała mniej więcej piętnaście lat), po trzecie tak naprawę prowadzili dietę półgłodową (podczas gdy dieta osób z anoreksją jest dosłownie głodowa). Nie można też zapomnieć, że grupa badanych składała się z samych mężczyzn (inny układ hormonalny niż u kobiet), i to w określonym wieku (leczenie z anoreksji i innych zaburzeń odżywiania podejmują również młodsze o mniej wykształconym organizmie i starsze o mniejszej zdolności organizmu do samoleczenia). To wszystko oznacza, że możemy jedynie szacować, ile potrwa zarówno zdrowienie, jak i tycie po anoreksji lub innych zaburzeniach odżywiania, a także ile ostatecznie będzie trzeba przytyć ponad pierwotną masę ciała. Im dłużej trwało głodzenie się, tym większe szkody poczynione w organizmie, a więc i większa potrzeba długiej, niezakłóconej regeneracji. Wieloletnia dieta niedoborowa prowadzi do gigantycznego deficytu energetycznego, który trzeba spłacić, jedząc – dużo i długo.

Dodatkowo wyniki Minnesota Starvation Experiment niczego nie mówią o powrocie do zdrowia psychicznego osób z anoreksją lub innymi zaburzeniami odżywiania. Co prawda odżywienie organizmu i odbudowa masy ciała, wraz z szalenie ważną odbudową tkanki tłuszczowej, jest warunkiem koniecznym do naprawy pracy mózgu od strony fizjologicznej, jednakże do wykonania jest jeszcze praca psychologiczna. Wsparcie na tym etapie, zwłaszcza gdy doświadcza się głodu ekstremalnego i spożywa się bardzo duże ilości jedzenia aż do bólu brzucha, jest nie do przeceniania. Osoba w recovery doświadcza strachu, smutku, zwątpienia w proces i innych negatywnych emocji. Doświadczali ich także uczestnicy eksperymentu – uznali początek fazy rekonwalescencji za najgorszy psychicznie moment całego eksperymentu! – a przecież nie mierzyli się z myślami typowymi dla ED, by za żadną cenę nie przytyć.

W niełatwym psychicznie i niewątpliwie dłużącym się okresie ED recovery trzeba pamiętać, że niekontrolowanego objadania się – które w tym przypadku nie jest kompulsywnym objadaniem się (jednostką chorobową) – doświadczali zarówno uczestnicy Minnesota Starvation Experiment (w większości do dwóch lat po zakończeniu fazy głodowej, przy czym jeden mężczyzna do trzech lat, a jeden do pięciu), jak i jeńcy wojenni po odzyskaniu dostępu do jedzenia. Fizjologiczna potrzeba ciągłego jedzenia (extreme hunger) mija wraz ze zregenerowaniem organizmu.

Dodatkowym odkryciem płynącym z eksperymentu głodowego w Minnesocie jest fakt, że skutków głodzenia i efektów recovery (w tym extreme hunger) można doświadczyć niezależnie od wagi. Jak bowiem podałam w artykule, mężczyźni zakończyli fazę głodowania z BMI 14,9-18,6, co oznacza, że niektórzy byli w dolnym przedziale prawidłowej masy ciała, niektórzy zaś mieli co najwyżej niedowagę. Jest to powód, dla którego dieta wielu tysięcy kalorii sprawdza się w leczeniu nie tylko typowej anoreksji objawiającej się zaniżoną masą ciała, ale także dowolnych innych zaburzeń odżywiania, w których dochodzi do głodzenia się (w tym również półgłodzenia charakterystycznego dla modnych diet z internetu).

Jedynym wyjątkiem są osoby z anoreksją o skrajnie niskiej wadze. Ze względu na ryzyko wystąpienia zespołu ponownego odżywienia (refeeding syndrome) powinny być hospitalizowane. W szpitalu, powoli i pod okiem lekarzy, rozpoczną proces ponownego odżywienia. Dopiero po osiągnięciu stabilnego punktu wagowo-zdrowotnego mogą skorzystać z diety wysokokalorycznej.